Podaż jednogatunkowych narządów do transplantacji w klinice jest i będzie niewystarczająca. Sztuczne narządy nie rokują trwałego zadowolenia osoby, której życie zależeć będzie od zawodnej techniki. Przeto narządy transgeniczne, odzwierzęce, genetycznie modyfikowane w rozwoju zarodkowym z wmontowaniem ludzkiego DNA, rokują pozyskanie nieograniczonego arsenału narządów do przeszczepiania. W tym oraz w genetyce upatrują przyszłość transplantologii.

Odnowa uszkodzonych zawałem, części mięśnia serca drogą indukowanej kontrolowanej, a więc terapeutycznej angiogenezy oraz stosowania komórek macierzystych dla odbudowy zniszczonych kardiomiocytów, to nadzieja kardiologii. Próby opanowania mechanizmów powstawania zmian miażdżycowych tętnic i opóźnienia procesów starzenia się tkanek nadal są nieskuteczne i najprawdopodobniej zastąpione zostaną terapią genową i manipulacjami komórkami macierzystymi. Jest nadzieja, że sztuczne zastawki serca wyparte będą przez zastawki biologiczne wyhodowane na zamówienie chorego.

Zmiana filozofii postępowania lekarskiego.

W obszarze utylitarnych celów medycyny, kardiologia i kardiochirurgia do perfekcji doskonalić będą metody diagnostyki i terapii mini inwazyjnej, bądź bezinwazyjnej. Te metody z początku bardzo kosztowne wraz z upowszechnieniem stanieją i będą szerzej dostępne, ale poza komercją, nie wniosą postępu na miarę oczekiwań XXI wieku.

Dzięki doświadczeniu i szerszej dostępności aparatury diagnostyczno-terapeutycznej, dokonała się na przełomie XX i XXI wieku zmiana filozofii postępowania lekarskiego w zawale serca z biernego na aktywne. Dzisiaj nie czeka się na rozwój i ewolucję  zawału, a w „złotej godzinie” od wystąpienia bólu wieńcowego udrażnia się tętnicę wieńcową. Niestety, nadal jest to usuwanie skutków, a nie eliminowanie przyczyn choroby wieńcowej, jakimi są miażdżyca oraz czynniki i mechanizmy przyczyniające się do jej rozwoju.

Utylitarnym celem polityki prozdrowotnej Unii Europejskiej będzie w XXI wieku prewencja i rehabilitacja z stopniowym ograniczeniem coraz droższych wysokospecjalistycznych procedur diagnostycznych i terapeutycznych. Oznacza to zmianę filozofii i komercyjnej kosztownej terapii skutków na humanitarną, tańszą i skuteczniejszą wczesną prewencję. Będzie ona narzucona państwom członkowskim Unii Europejskiej. Obecnie już obowiązuje dyrektywa „Europa bez dymu” (przemysłowego, samochodowego, tytoniowego) i rozważa się przygotowanie dyrektyw „Europejczyk bez otyłości”, ”bez nadciśnienia tętniczego” i „bez zawału”. Pośrednie działania w tym kierunku już są wdrażane. Są to: przyjazne środowisko, naturalne ekologiczne żywienie (eliminacja produktów żywnościowych wytwarzanych przemysłowo z konserwantami, zmiana „fast food” na „slow and good style food”), korzystanie z odtwarzalnych źródeł energii, „recycling” opakowań, rezygnacja z pestycydów, i inne.

Końcowym utylitarnym celem kardiologii powinien być wydolny układ sercowo-naczyniowy i oddechowy u osób pragnących dożyć w komforcie stu lat. Oznacza to kompleksowe działanie polityki pro zdrowotnej państwa (system opieki zdrowotnej) i medycyny w zakresie wczesnej prewencji, taniej terapii i rehabilitacji ruchowej i krążeniowo-oddechowej.

W systemie budżetowym zawsze będzie za mało pieniędzy na zdrowie. Stąd kolosalnego znaczenia nabierze naukowo dozowany wysiłek u pokoleń „informatycznie znieruchomiałych” w celu „odciążenia” kory mózgowej i „dociążenia” mięśni, co usprawni krążenie.

W sytuacji niedoborów środków na medycynę instrumentalną należy też sięgnąć do 5 tysięcy lat doświadczeń medycyny naturalnej, niekonwencjonalnej skutecznie uprawianej w Chinach.

Prof. Antoni J.Dziatkowiak

Nota o Autorze – w dziale "Ludzie".

Źródło: „25 lat Instytutu Kardiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego 1979-2004”, pod redakcją Antoniego Dziatkowiaka i Wiesławy Tracz, Kraków 2004.