Żyć umiejętnie- to wielka sztuka. Pamiętać o tym, że życie jest ulotne – to życiowa mądrość. Świadomość tego, że życie jest zmienne to dopełnienie tych dwóch wartości. Tak można powiedzieć – w kontekście ukazania się nowej książki Profesora Tadeusza Gadacza „O zmienności życia”*, która zamyka swego rodzaju trylogię krakowskiego filozofa.

Autor wyraża nadzieję, że ” zbliżamy się do chwili tego przesilenia, o którym myślał Marquard, gdy takie słowa jak człowieczeństwo, wykształcenie, mądrość, szczęście, prawda, odzyskają swój dawny blask i znowu staną się nowoczesne. Nie chodzi jednak o to by być nowoczesnym, to nie było nigdy i nie jest celem mojego myślenia, lecz o to, by godnie i umiejętnie przeżyć życie które jest zmienne”. (s. 8).

„O zmienności życia” to zbiór artykułów Prof. Gadacza, które zachęcają do refleksji nad współczesnością w kontekście pytania o wartości ponadczasowe. Znajdziemy tutaj pytania nie tylko o wspomniane powyżej słowa – klucze, ale również przemyślenia na temat miłości, autentyczności, zawiści, kultury i odpowiedzialności. Jak przystało na Filozofa – ucznia ks. Józefa Tischnera – pojawia się pytanie o prawdę oraz o dramat dobra. Każdy człowiek – niezależnie od czasu i miejsca swego bytowania – doświadcza życia, które jest zmienne. Każdy musi w życiu podejmować decyzje które zmieniają jego pozycję w mikro – i makro świecie. Zmienność życia stanowi siłę i słabość ludzkiej egzystencji. Prof. Gadacz w swoich rozważaniach sięga nie tylko do dzieł filozoficznych, ale również do dzieł literackich, poetyckich i dramatycznych. Uważa, że filozofia to „zajęcie” nie tylko dla „akademików”, ale sposób na mądre i dojrzałe przeżywanie swych dni.

Warto zwrócić uwagę na kilka myśli Autora:

Jeden ogólny przepis można jednak sformułować: Trzeba czynić wszystko co od nas zależy. Lecz nie należy zbyt wiele oczekiwać od życia. Wówczas nawet drobne codzienne sprawy nas uszczęśliwią.(s. 28).
Między pesymizmem i optymizmem, wszystkim i niczym, jest jeszcze realizm świata, w którym możemy usiłować budować swoje małe szczęście. Dążenie do takiego szczęścia, choć nie popada ani w skrajny pesymizm, ani optymizm, naznaczony nierozerwalnym splotem nadziei i obawy, może się jednak zrealizować tylko wówczas, gdy wierzymy, że jutro zawsze może być lepiej. (s. 36).

Czy autentyczność jest ważna? Tak, gdyż żyjemy tylko raz i trudno jest pogodzić się z faktem, że przeżyliśmy życie, które nie było naszym własnym. (s. 58).

Resentymentalna zawiść jest narodową cechą Polaków. Jesteśmy narodem, który nie potrafi się cieszyć z sukcesów współrodaków. Traktujemy je jako własną obrazę. Tu tkwi prawdopodobnie przyczyna opowieści o polskim piekle, w którym zbędne są diabły pilnujące osób smażących się w kotle. Jeśli bowiem komuś przypadkiem uda się wystawić głowę nad powierzchnie rozgrzanego oleju, inni w imię równości i tak sami ściągną go w dół. (s. 72).

Wulgaryzm jest przejawem bezsilności. Anty-język sam wystawia siebie na próbę, stanowiąc rozpaczliwe wołanie o utracony sens języka. Wulgaryzm jest ostatecznością, która zrywa wszelkie mosty i zawzięcie wbija swoje ostrze w drugiego człowieka. Język to także niekiedy ucieleśnienie agresji. Nie ma bardziej skutecznej broni niż język – nikt nie potrafił by zliczyć ran, zadanych przez słowo /…/. Język nie może co prawda zadać śmiertelnego ciosu, ale może sprawić, że człowiek nie będzie chciał dalej żyć. /…/. Trzeba tak żyć by nie żałować wypowiedzianych słów. (s. 209).

Wywodzę się ze szkoły filozoficznej, w której centrum zawsze stał człowiek, z jego słabością i godnością. Ponieważ w kulturze zawsze chodzi o wartości, to chodzi w niej o człowieka, o jego kondycję i godność /…/ Celem kultury jest dźwiganie człowieka, rozwój jego człowieczeństwa. Kultura dotyczy bowiem istnienia człowieka, tego kim on jest, a wtórnie dopiero tego co posiada. (s. 100).

Przemyślenia krakowskiego filozofa to nie tylko wyraz niezwykłej filozoficznej (i nie tylko) erudycji, ale zarazem świadectwo Człowieka, który w życiu odpowiada na trudne i często dramatyczne pytania. Nie tylko stawiane przez studentów…

Paweł Łukasz Nowakowski
Redaktor Naczelny

*Tadeusz Gadacz, O zmienności życia, Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2013.

Post-scriptum:
By lepiej zrozumieć „O zmienności życia”, warto przypomnieć słowa Profesora, które wprowadzają do lektury dwóch poprzednich książek:

„Sądzę, że żyć umiejętnie to być świadomym tajemnicy i powagi ludzkiej egzystencji, jej antynomii i paradoksów. Bardziej stawiać pytania, niż formułować proste odpowiedzi. Jedno wszakże nie ulega dla mnie wątpliwości: że istotą życia umiejętnego jest dobro i nadzieja”. (O umiejętności życia, Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2013. Wyd. I – Wydawnictwo ZNAK 2004.)
{#host_url#}/pl/dla_filozofow/sztuka_umiejetnego_zycia.html

„Nadałem zebranym tu tekstom tytuł 'O ulotności życia’, choć nie piszę wprost o tej kwestii. Nie mniej łatwo się przekonać, że poruszane tu zagadnienia odsłaniają to, co w życiu ulotne, i ulotność samego życia. Żyjemy tylko raz. Życie jest krótkie (vita brevis). Nic dwa razy się nie zdarza, dlatego warto pomyśleć o tym, co ulotne”.(O ulotności życia, Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2010).
{#host_url#}/pl/naczelny_mysli_ze/piec_pism_moralnych_oulotnosci.html