L jak Lego. Nazwa handlowa plastikowych klocków, wynalezionych w latach 30. XX wieku w Danii (od duńskiego leg godt czyli baw się dobrze). Na sprzedaż zaczął je produkować były cieśla duński Ole Kirk Christiansen z Billund. Klocki Lego to pasujące do siebie elementy, z których można budować domy z oknami, pojazdy z ludzikami itp. Niektóre konstrukcje osiągały niebywałe rozmiary jak np. wzniesiona w 1990 r. w Tel Awiwie - 18, 5 m wysokości.
Ł jak łamigłówka. .Najsłynniejsza to kostka Rubika. Wymyślił ją Węgier Erno Rubik, profesor architektury wnętrz, w 1975 r., do produkcji weszła cztery lata później w Ideal Toy Co w Nowym Jorku. Przez pierwsze dwa lata sprzedano 20 mln sztuk tej łamigłówki. To zabawka w kształcie sześcianu o boku długości 6,25 cm, którego każda ścianka składa się z dziewięciu dających się obracać minisześcianików. Rozwiązanie polega na takim ich uporządkowaniu, aby każda ściana kostki miała jeden z sześciu kolorów. Wielki hit, organizowano zawody (również w Polsce, m.in. w Poznaniu) w szybkości układania kostki.
M jak misie i inne pluszaki. Maskotki, przytulanki. Ciągle w modzie. Czasem powstają jako repliki bohaterów filmów animowanych (np. Smerfy, Teletubisie) i bohaterów książek. Mają swoje muzea na całym świecie.
N jak nastolatki i ich zabawki. Współczesne dzieci i młodzież (13 - 19 lat) mają zazwyczaj zabawki z dzieciństwa, będące już raczej talizmanami niż przedmiotami do zabawy. Pochłania ich bez reszty informatyka, rozwój fizyczny (w łasce pozostał rower, piłka nożna) i umysłowy (nauka języków obcych). Dziewczynki interesują się najnowszymi trendami w modzie, chłopcy nowinkami elektronicznymi. To czas inicjacji seksualnej. Na zabawę i zabawki (w podstawowym ich rozumieniu) nie ma już czasu ani... ochoty. ,,Zabawką” jest teraz telefon komórkowy i komputer.
P jak piłka. Znana w świecie starożytnym. Jej prehistorycznym pierwowzorem był... owalny kamień, służący do kopania. Później robiona z zszytych pasków skóry, napchanych włosiem, piórami. Używano też nadętych pęcherzy. Gra w piłkę była najpopularniejsza grą ruchową w starożytnej Grecji i Rzymie. Pisał o tym m.in. Homer w ,,Odysei”. Rewolucją w produkcji piłek było wprowadzenie nowych materiałów takich jak guma. Przez tysiąclecia tworzyły się zasady gry w piłkę nożna, rugby, ręczną. Wprowadzenie w połowie XIX wieku piłki gumowej, odbijającej się od powierzchni trawiastego kortu, utorowało drogę współczesnej grze w tenisa, której prawidła ustalono w 1875 r.
R jak rekord Guinessa w przewracaniu kostek domino. Szóste widowisko z cyklu Domino Day odbyło się w halach o powierzchni dwóch boisk sportowych w holenderskim Leeuwarden. 4,25 mln kostek układało 90 budowniczych (12 z Polski) przez dwa miesiące. W halach rozpylono owadobójcze środki, bo nawet przelot muchy mógł spowodować katastrofę ,,budowlaną”. Widowisko oglądało 90 mln telewidzów na całym świecie, wzbudziło zachwyt przemyślnymi efektami specjalnymi, wywołanymi przez przewracające się kostki. Nie wszystkie kostki się przewróciły, ale 3 992 397 sztuk wystarczyło do pobicia rekordu.
S jak skakanka. Kawałek sznurka z uchwytami, służący do przeskakiwania. Dzieci organizowały ad hoc zawody, kto wykona więcej przeskoków. Dziś skakanki w uchwytach mają liczniki przeskoków.
Ś jak święto latawca. Obchodzone co roku 5 maja w Japonii dla uczczenia męskich potomków, aby przydać im waleczności i płodności. Wypuszcza się wówczas setki latawców. Według chińskiej legendy pierwowzorem latawca był... kapelusz pewnego chłopa, któremu to nakrycie głowy zerwał silny wiatr. Kapelusz nie spadł na ziemie tylko poszybował w niebo. W kolejny wietrzny dzień, chłop do kapelusza przyczepił nić, trzymaną w ręce. Dzięki temu pomysłowi odzyskał ,,latające” nakrycie głowy. Japończycy i Chińczycy mają wiele legend dotyczących latawców, które nawet ratowały życie. Faktem jest, że latawiec wynaleziono równocześnie w wielu krajach. W Tajlandii był rozrywką rodziny panującej. W Europie latawce stały się popularne w XVII wieku. Wykorzystano je również w nauce. W 1749 r. Thomas Melville i Alexander Wilson po raz pierwszy zmierzyli temperaturę na wysokości 900 m za pomocą termometru umocowanego do latawca. W 1752 r. latawce wykorzystał do doświadczeń Benjamin Franklin i za ich pomocą wynalazł piorunochron. Do swoich zadań latawce tzw. zaporowe wykorzystywało także wojsko, m.in. amerykańskie konwoje na Atlantyku w czasie II wojny światowej. Najbardziej popularne i najprostsze w konstrukcji są latawce romboidalne. Najbardziej skomplikowane posiadają konstrukcje skrzynkową.
T jak Teletubisie. Maskotki stworzone na wzór bohaterów serialu wyprodukowanego w latach 1997 - 2001 (autorzy: Anne Wood - dyrektor produkcji i Andrew Davenport - psycholog). Istotą wychowawczą Teletubisi jest ich przyjaźń i wielokulturowość: Europejczyk, Murzyn-Mulat, Hindus i Azjata. Fantazyjne Teletubisie najpierw nie spodobały się amerykańskiemu pastorowi Jerremu Falwellowi, który posądził je homoseksualizm. W 2007 r. Teletubiś z czerwoną torebką (Tinky Vinky) został posądzony przez polską rzeczniczkę praw dziecka Ewę Sowińską o to, że jest... gejem. Pani rzecznik ośmieszyła siebie i Polskę, ale zrobiła niezłą reklamę maskotkom.
U jak układanki. Najbardziej znane współcześnie to puzzle, składające się z wielu elementów, z których trzeba ułożyć wzór-obrazek. Najbardziej skomplikowane puzzle mają tysiąc elementów.
W jak wózek, w którym wozi się lalkę lub misia. Najczęściej to miniaturka aktualnie modnych modeli wózków dla niemowlaków i starszych dzieci.
Z jak zabawki. Służą do wprowadzenia dziecka w świat dorosłych i może dlatego są miniaturą tego co mają dorośli. Dziewczynki mają lalki, które uczą pewnych odruchów macierzyńskich. Kiedyś zadowalały się lalkami-szmaciankami i plastikowymi (ciekawe, że rzadko zdarzały się lalki-chłopcy), teraz lalki są niemowlętami, które trzeba nakarmić z butelki, wymienić im pieluszki itp. Lalki są pięknymi kobietami o nienagannej figurze modelki, np. lalka Barbie. Dla dziewczynek są niemal profesjonalne zestawy do make-up. Dla chłopców są, wzbudzające kontrowersje, zabawki militarne (nawet wyrzutnie rakietowe).. Dla wszystkich dzieci, bez względu na płeć dorośli wymyślili zabawki edukacyjne typu ,,Mały doktor”, ,,Młody chemik”, ,,Młody paleontolog” czy ,,laboratorium” do wyrobu własnych... perfum. Wielką popularnością cieszy się zestaw... dentystyczny: dziurawe zęby, ciastolina do ich wypełniania, zestaw narzędzi stomatologicznych. Współcześnie małe dzieci mają też do dyspozycji m.in. minikomputery, magnetofony, na które można nagrać głos, zaśpiewać piosenkę do podkładu muzycznego. Zabawki mają na całym świecie swoje liczne muzea. Jednym z najsłynniejszych obrazów Pietera Bruegela St. są ,,Zabawy dziecięce” (1560 r.), Wiedeń, Kunsthist. Mus.
Ż jak żołnierzyki-figurki. Najpierw były ołowiane (patrz bajka Andersena), z cyny, potem plastikowe. W 1610 r. 9-letni król francuski Ludwik XIII bawił się takimi figurkami. Być może jest to pierwszy zapis o tej zabawce i zabawie. Już wtedy dbano o dokładność szczegółów broni i umundurowania. Wyrabiali je chałupnicy w Augsburgu i Norymberdze. Figurki miały 3 - 8 cm wysokości, pakowane były kompletami w pudełkach sosnowych.. Wszelkie wojny (np. siedmioletnia, wyprawy napoleońskie) wzmagały zainteresowanie tą zabawką. Z czasem zaczęto produkować komplety według grup bitewnych, dodawano niezbędne rekwizyty (działa, rzeki, drzewa). Wśród ulubionych postaci był np. książę Józef Poniatowski nad Elsterą. Po wystawie światowej w Paryżu figurki zdobyły nowych fanów a producenci zajęli się postaciami osób cywilnych, scenkami obyczajowymi (np. na targowisku), dbając zawsze o detale, m.in. dotyczące aktualnej modzie. W II połowie XIX wieku car Mikołaj I zlecił wykonanie reprezentacji całej armii rosyjskiej we wszystkich formacjach i stopniach, w mundurach paradnych. Żołnierzyki zaczęły z czasem być już nie tylko zabawką, ale ważną ,,pomocą naukową” na zajęciach z taktyki wojskowej oraz przedmiotem kolekcjonowania przez dorosłych.
Ewa Kłodzińska
